آن نويسنده خود را شناخته بود ( البته استثنائات به كنار ) . . . شعر در نظر مردم عثمانى داراى جوهره‌اى واحد بود كه مسأله نژاد يا زبان و يا الهيات و علوم در آن چندان تأثيرى نداشت . « 1 » » زبان فارسى بر همه زبانهاى يادشده در بالا ، مخصوصا با نفوذ فرهنگى نه سلطه سياسى غلبه داشت و آنها بسيارى از واژگان شعرى خود را از زبان فارسى به عاريه گرفته بودند . فراوانى شعر ميزان شعر فارسى سروده‌شده در اين دوره ، بسيار زياد است . مير عليشير نوائى در مجالس النفائس از 132 نفر شاعر در دوره سلطنت شاهرخ نام مىبرد « 2 » . فخرى هراتى مترجم فارسى سده دهم / شانزدهم مجالس النفائس تعداد شعرايى را كه در سده پانزدهم ميزيستند تا 570 نفر نوشته است « 3 » . دولتشاه كه تذكره خود را حدود سال 892 / 1487 نوشته ، به وفور شعرا و درنتيجه به افول ارزش شعر اشاره كرده است . او مىنويسد كه : « هرجا گوش كنى زمزمه شاعريست و هرجا نظر كنى لطيفى و ظريفى و ناظريست . . . و گفته‌اند كه هرچيز كه بسيار شود خوار شود . « 4 » » در ميان تعداد زيادى از شعرايى كه به امر شعر و شاعرى مشغول بودند ، عده‌اى حرفه‌اى وجود داشتند كه دربار تيموريان و تركمانان بدانها مباهات مىكردند . ولى شعرايى نيز بودند كه از نظر شعر و شاعرى و حرفه چندان منزلتى نداشتند . مير عليشير از شعرائى نام مىبرد كه كاسه‌گر ، نقاره‌چى ، كيسه‌دوز ، غزل‌فروش ، خيمه‌دوز و صحاف و مجلد و سپاهىگر بودند . او حتى از دو شاعر عامى يا بيسواد نام مىبرد « 5 » . سام ميرزا در تحفه سامى ( تأليف در 958 / 1551 ) خود از 700 تن شاعر همدوره خود نام مىبرد كه از زمان پدرش شاه اسماعيل اول و برادرش شاه طهماسپ زندگى مىكردند ؛ و محمد طاهر نصرآبادى تذكره‌نويس سده يازدهم / هفدهم ، در زمان شاه سليمان ( 1105 - 1077 / 94 - 1666 ) تقريبا از 1000 نفر شاعر همزمان نام مىبرد . اين رقم ، رقم قابل اعتنايى است حتى اگر بپذيريم كه در تذكره‌هايى از اين نوع اسامى تعدادى از شعراى متوسط و يا ضعيف هم وارد شده است . تعداد شعرايى كه در ايران و آسياى مركزى شعر مىسرودند بسيار بيش‌از تعداد شعراى شبه قاره بود . با اينكه آمار دقيقى در دست نيست ، ولى نمىتوان ترديد داشت كه در اين دوره تعداد

--> ( 1 ) - گيب ، جلد 1 ، صص XXXV - XXXVi . ( 2 ) - نوائى ، مجالس ، صص 56 - 1 ، 229 - 185 . ( 3 ) - همان ، صص 56 به بعد . ( 4 ) - دولتشاه ، ص 10 . ( 5 ) - نوائى ، مجالس ، صص 21 ، 23 ، 37 ، 4 - 40 ، 47 و نيز صص 6 ، 19 ، 32 در مورد توجه عامه به شعر .